Current mood:	bitchy
Current music:	"Chrome Plated Heart" - Melissa Etheridge

(Greek) Κατά Τόλκιν - μέρος πρώτο.


Ο Τόλκιν, όπως οι περισσότεροι ρομαντικοί του τέλους του 19ου αιώνα και της αρχής του 20ου αιώνα, απεχθανόταν τις ιδέες του Διαφωτισμού, οι οποίες έχουν τη ρίζα τους στην Κλασσική Ελλάδα. Αυτό το επεσήμανε σαφώς ο David Brin στο δοκίμιό του χωρίς όμως να μπορέσει να εμβαθύνει στις ρίζες αυτής της απέχθειας. Το αποδίδει απλώς στην απογοήτευση των Ρομαντικών από τον φιλελευθερισμό. Δεν ξέρω όμως αν αυτό ισχύει τόσο πολύ, επειδή υπάρχουν κάποιες εξαιρέσεις, όπως ο Oscar Wilde ο οποίος ήταν απο τους πρώτους οπαδούς του μη ολοκληρωτικού σοσιαλισμού.

Η εξήγηση μου είναι ότι, πολλοί απο τους ρομαντικούς διανοούμενους του ύστερου ρομαντισμού ανήκαν σε δυσαρεστημένους απόγονους παλαιών ανώτερων τάξεων με φαινομενικά σπουδαία αλλά επιφανειακή μόρφωση, οι οποίοι εξακολουθούσαν να λειτουργούν με τους αταβισμούς και τους αυτοματισμούς της ανώτερης τάξης. Η σύγχυση τους και η ανικανότητά τους να προσαρμοστούν στα νέα δέδομένα τους οδήγησε σε μία ονειρική φυγή στο εξιδανικευμένο παρελθόν, όταν ήταν ακόμα ευγενείς και υπήρχε ταξική ειρήνη.

(Ανοίγω παρένθεση: Για την Αγγλιά προ του 20ου αιώνα, η μόνη περίοδος που φαινεται να υπήρξε ταξική ειρήνη ήταν η δυναμική Αγγλία της εποχής του Σαίξπηρ και της "καλής βασίλισσας Μπές", η οποία είχε σοβαρή κοινωνική κινητικότητα, μικρή σχετικά ψαλίδα μεταξύ πλουσίων και φτωχών, πρόσβαση όλων των τάξεων στον πολιτισμό και την πρόοδο και καλη νομοθεσία. Καμμία σχέση με τα Μπεογουλφικά πρότυπα του Τόλκιν ή τον νεοπαγανισμό της Λευκής Θεάς του Ρόμπερτ Γκρέιβς. Ειδικά η περίοδος του πρώτου ήταν μια περίοδος εκβαρβάρωσης, σφαγών και πολιτιστικής οπισθοδρόμησης -μετά την λάμψη των κλασσικών Μεσογειακών και των λιγότερο κλασσικών αλλά γοητευτικών Κελτικών πολιτισμών. Τουλάχιστον ο Γκρέιβς είχε ως ιδανικό μια φιλειρηνική, πνευματική και σχετικά ισότιμη κοινωνία παρόμοια με αυτή της Μινωϊκής Κρήτης.)

Η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν απογοήτευσε μόνο τους ξεπεσμένους άρχοντες, αλλά λίγο πολύ τους πάντες. Δεν εξομάλυνε τις κοινωνικές ανισότητες, δεν προστάτεψε τις κατώτερες τάξεις που έλπιζαν σε αυτή και το κυριότερο δεν είχε να επιδείξει ένα ένδοξο, ηρωϊκό, εξιδανικευμένο παρελθόν. Οι καιροί της Αρχαίας Ρώμης και Ελλάδας ήταν πολύ μακριά και είχαν χρησιμοποιηθεί τόσο πολύ, ώστε είχαν χάσει τη λάμψη τους. Λίγο η ανάγκη της φιλελεύθερης Δημοκρατίας (της Αντάντ) να ζήσει το δικό της ηρωϊκό όνειρο, λίγο η επιθυμία της Γερμανίας να σταθεροποιήσει και να επεκτείνει την επιρροή της στην Ευρώπη και λίγο στην πλάκα ξεκίνησε ο Πρώτος Παγκόσμιος.

Και έπεσε η πλάκα και τους πλάκωσε όλους.

Ήταν ένας καθαρά ηλίθιος πόλεμος μεταξύ λίγο-πολύ ισοτίμων αντιπάλων χωρίς τίποτε το ηρωϊκό και ονειρεμένο. Χιλιάδες νέων στρατολογήθηκαν με ενθουσιασμό και το όνειρο να ριχτούν στον εχθρό και βρέθηκαν να μουχλιάζουν στα χαρακώματα και να σκοτώνονται σαν κατσαρίδες από τα δηλητηριώδη αέρια. Και όλα αυτά για μιά "φιλελεύθερη δημοκρατία" που δεν ήταν ούτε "φιλελεύθερη" ούτε "δημοκρατία", άλλα αυτό είναι άλλη ιστορία...

Το ειδύλλιο με το φιλελευθερισμό είχε λήξει. Ήταν λίγο όπως ένας γάμος όπου πέθανε το πάθος πρίν γεννηθεί η αγάπη, οπότε αρχίζει η σύμβαση και η απιστία. Οι διανοούμενοι απίστησαν μαζικά και μαζί τους ο κύριος καθηγητής.

Σας κούρασα λίγο, το ξέρω, αλλά ήθελα κι εγώ, βάζοντας τις σκέψεις μου στην οθόνη, να ξεκαθαρίσω λίγο το τι συνεισέφερε η πολιτιστική κατάσταση και τι συνεισέφερε ο καθηγητής. Συν τοις άλλοις, αν δεν το έχετε ήδη καταλάβει είναι το πρώτο χτύπημα στην ρομαντική και κατα βάθος άποψη του καθηγητή: Τις ιδεολογίες και το γενικό κλίμα μιάς εποχής δεν τα φτιάχνουν τα ξεχωριστά άτομα, αλλά τα ξεχωριστά άτομα δημιουργούνται από τις συνθήκες και το κλίμα μιάς εποχής.

Όπως όλοι οι απογοητευμένοι απο τη δημοκρατία διανοούμενοι, ο Τόλκιν δεν εισάγει στο βιβλίο του, για να μην πούμε ότι απορρίπτει καταφανώς τις αρχές της αληθινά φιλελεύθερης δημοκρατίας οι οποίες έχουν εκφραστεί από την αρχαιότητα και είναι οι εξής: Ισονομία, ισηγορία, αιρετό των αρχόντων και συναίνεση των αρχομένων. Κατα σύμπτωση, η ιδεολογία που αρνείται και τις τρείς αυτές αρχές είναι ο φασισμός.

Για να μην αρχίσουν να πέφτουν οι ντομάτες, λέω καθαρά ότι α Τόλκιν δεν είναι συνειδητά και οργανωμένα φασίστας. Γνωρίζω ότι ένιωσε βαθιά φρίκη και απέχθεια για τα εγκλήματα του ναζισμού, όπως όφειλε σαν άνθρωπος. Ωστόσο, επειδή απαξιούσε να αποκτήσει πολιτική σκέψη και την θεωρούσε περιττή, δεν μπορούσε να διακρίνει και να συνειδητοποιήσει την ιδεολογική του συνάφεια και συμβατότητα με το φασισμό. Γιατί νομίζετε ότι οι φασίστες και τα κρυπτοφασιστάκια (εδώ θέλω να πώ κάτι άλλα θα ξαναφάω cease and desist και δε λέει) διαβάζουν μετά μανίας Τόλκιν και όχι λ.χ. J.K.Rowling? Γιατί οι χριστιανοφασίστες των ΗΠΑ, λαλίστατοι κατά τα άλλα, τηρούν σιγή ιχθύος για τον Τόλκιν; Προφανώς γιατί ο Τόλκιν τους εκφράζει.

Η άρνηση της ισονομίας είναι η άρνηση της ρίζας της δημοκρατίας (και απο αυτήν πηγάζει και η άρνηση της ισηγορίας και το αιρετό των αρχόντων) και βρίσκεται στη βάση της φασιστοειδούς πολιτικής φιλοσοφίας του Τόλκιν.

Ισονομία είναι αυτό ακριβώς που λέει η λέξη. Ίσος νόμος. Όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι του νόμου τόσο στα δικαιώματα όσο και στις υποχρεώσεις. Ο νόμος μπορεί να είναι έργο θείο ή ανθρώπινο, αυστηρός ή χαλαρός, αλλά ισχύει για όλους. Δεν θεωρώ τυχαίο ότι οι λαοί με τη μεγαλύτερη επιρροή στην ιστορία ήταν γνωστοί για τη νομοθεσία τους και για τη νομική τους σκέψη. Οι Εβραίοι θεωρούσαν τον νόμο θείο δώρο και εγκαλούσαν ακόμα και τους μεγαλύτερούς τους βασιλείς για καταπάτηση του νόμου. Οι Ιάπωνες προβληματιζόντουσαν για τα όρια του νόμου και το πόσο η αυστηρή και κατα γράμμα τήρησή του μπορεί να τον καταστήσει νεκρό γράμμα. Οι Έλληνες θεωρούσαν ότι ακόμα και οι θεοί έπρεπε να υπακούουν στους νόμους και τους κανόνες που είχαν οριστεί.

Που είναι η νομική σκέψη στον Τόλκιν; Ο Τόλκιν έφαγε τη ζωή του για να φτιάξει έναν κόσμο εκπληκτικού εύρους, με δικές του γλώσσες, γεωγραφία, λαογραφία, ιστορία και δεν έκανε τίποτε με τους νόμους και τους κανόνες!

Μόνο ο Ταρ-Αλντάριον αναφέρεται ότι άλλαξε τον νόμο της διαδοχής της Νούμενορ. Θα βγεί λοιπόν κάποιος και θα μου πεί: "Είδες; Συκοφαντείς τον Τόλκιν. Ανέφερε νόμους, άρα υπαινίσσεται ότι θα υπήρχε νομικός κώδικας που θα έπρεπε να τηρεί ένας βασιλιάς, άρα λές λαμακίες." Όμως αυτή η περίπτωση επιβεβαιώνει τις υποψίες μου ότι ο Τόλκιν θεωρούσε τον νόμο στην καλύτερη περίπτωση ώς μη δεσμευτικό. Και αν και καταδικάζει τον Ταρ Αλντάριον γιατί άλλαξε τον νόμο για να επιτρέψει στην μονάκριβη θυγατέρα του να τον διαδεχθεί, τον καταδικάζει μάλλον επειδή θέλησε να επιτρέψει σε μια γυναίκα να βασιλέψει (για το μισογυνισμό του θα μιλήσω σε επόμενο μέρος) παρά γιατί από καπρίτσιο άλλαξε τους νόμους.

Οι πράξεις κάποιου στο σύμπαν του Τόλκιν δεν δικαιώνονται με βάση κάποιο θείο ή ανθρώπινο νόμο (δηλαδή μία σύμβαση, μία διαθήκη) αλλά με βάση κάποιο "σχέδιο" του Έρου, το οποίο ΔΕΝ είναι νομοθεσία αλλά αντι-νομοθεσία. Ακόμα και όποιος δεν συμφωνεί, στο τέλος θα συμμετάσχει στη "μουσική της Άρντα", θέλει δε θέλει. Πουθενά δεν υπάρχει η συναίνεση ως βάση του νόμου. Μόνο υποταγή στο καπρίτσιο και τις επιθυμίες του ανωτέρου. Τα παιδιά του αγαπημένου, δουλοπρεπούς Άουλε θα πάρουν ψυχή και ζωή από τον Έρου, σε παράβαση των κανόνων, αλλά τα παιδιά του επαναστάτη Μέλκορ θα είναι άψυχα και παρωδίες ζωής. Όταν ο ίδιος ο θεός του σύμπαντος του Τόλκιν δρά βάσει καπριτσίου, τότε τι περιμένεις από τους θνητούς και όχι-τόσο-θνητούς βασιλιάδες;

(Άλλη μια παρένθεση: Δεν μπορώ παρά να θαυμάσω τους θεούς των αρχαίων Ελλήνων, οι οποίοι μπορεί να περιγράφονται ώς λάγνοι, οξύθυμοι ή βίαιοι, αλλά ποτέ δεν θεώρησαν εαυτούς υπεράνω του νόμου και δεχόντουσαν τις κυρώσεις και τις ποινές αδιαμαρτύρητα. Σας παραπέμπω στη Ιλιάδα και στην περίπτωση του θανάτου του Σαρπηδόνα, όπου ο Δίας υποκύπτει στους νόμους που όρισε και αποδέχεται τον θάνατο του ίδιου του του γιού...)

Οι βασιλιάδες των ξωτικών του Τόλκιν δεν ήταν πολύ καλύτεροι, για να μην πούμε για τους θνητούς. Ίσως τα ξωτικά έχουν τη δικαιολογία ότι ο βασιλιάς τους ήταν αθάνατος, άρα μπορεί και να μη χρειαζόταν νομικό κώδικα αφού ο βασιλιάς θα μπορούσε να είναι ο ζών νομικός τους κώδικάς -και μιά πολύ αδύναμη δικαιολογία, γιατί πάλι ο κάθε ξωτικοβασιλιάς φαίνεται ότι λειτουργούσε με βάση το καπρίτσιο του- αλλά απο ότι φαίνεται, οι βασιλείς των ανθρώπων σίγουρα δεν είχαν νομικό κώδικα (απλώς ένα "αρχαίο νόμο" χωρίς καμμία εξήγηση) και λειτουργούσαν με βάση την προσωπική τους βούληση.

Εκείνοι που φαίνεται να έχουν νομικό κώδικα είναι οι κακοί Easterlings. Ο Μπέρεν, ο Τούριν και ο Τούορ είναι παράνομοι, "outlaws" όπως λέει ο Τόλκιν και διευκρινίζει: είναι "outlaws" με βάση τον νομικό κώδικά των Easterlings. Νιώθω ότι κατα βάθος ο Τόλκιν θέλει να υπαινιχθεί ότι οι νομικοί κώδικες προέρχονται από τον "αντάρτη" Μέλκορ και άρα είναι εξ'ορισμού ύποπτοι και κακοί. Νόμος γι'αυτόν είναι η βούληση του "θεόπνευστου" ή "επιλεγμένου από το πεπρωμένο" ηγέτη και όποιος αντιστέκεται έχει ταπεινά ελατήρια ή είναι όργανο του κακού.

Η περίπτωση Άραγκορν και της γραμμής του Ισίλντουρ λέει πολλά στον προσεκτικό αναγνώστη. Ο Ισίλντουρ επιλέχθηκε από το πεπρωμένο -έκλεψε σπόρο του Λεύκού Δέντρου που συμβολίζει τη μοναρχία (και προσοχή στο "έκλεψε", η κλοπή δικαιολογείται και τον δικαιώνει). Δεν έχει σημασία το ότι οι απογονοί του αποδεικνύονται ανίκανοι (το βασίλειο του Άρνορ διαλύεται εις τα εξ'ών συνετέθη πολύ πιο γρήγορα από τη νότια Γκόντορ των "μπαστάρδων"). Η διατήρηση της γραμμής τους απο αρρενογονία "αποδεικνύει" το ότι δικαιούνται τη βασιλεία στο ενιαίο βασίλειο μετά την εξαφάνιση (από γκαντεμιά) της γραμμής του Έλεντιλ στο νότιο βασίλειο και απο ότι φαίνεται έχουν προνομιακή μεταχείριση απο τα ξωτικά και τον "πνευματικό ηγέτη" Γκάνταλφ (που φύτρωνε πάντοτε εκεί που δεν τον έσπερναν). Ο Άραγκορν, ένας τυχοδιώκτης μισθοφόρος με μόνο προνόμιο την απο αρρενογονία καταγωγή του από τον Ισίλντουρ (δεν φαίνεται να έχει καμμία στρατηγική ικανότητα,όπως αναφέρεται για τον Μπόρομιρ και τον Έομερ, ακόμα και για τον Ντένεθορ) είναι ο μόνος άξιος βασιλιάς, κατά τον Τόλκιν. Όσοι αμφισβητούν την "απο θεού εξουσία του" είναι είτε τυφλωμένοι από φιλοδοξία (όπως ο Μπόρομιρ), παρασυρμένοι από πράκτορες του κακού (όπως ο Θέοντεν) ή -και είναι πολύ χαρακτηριστικό αυτό- η ευφυϊα τους και η εμπιστοσύνη τους στις διανοητικές τους ικανότητες τους έριξε στην απαισιοδοξία, την παρακμή και τη φθορά τους από το κακό (όπως ο Ντένεθορ). Η διανοητικη ικανότητα, η στρατιωτική ικανότητα, οι νόμιμες και δικαιολογημένες αντιδράσεις είναι πάντοτε "εκ του πονηρού" και ενδείξεις εκφυλισμού, προορισμένες να καταρρεύσουν μπροστά στη δύναμη του και-καλά-ευλογημένου Υ χρωμοσώματος του Ισίλντουρ.

Δεν λέει κάτι καινούριο εδώ ο κύριος καθηγητής. Οι ίδιες απόψεις για το πεπρωμένο της φυλής, και τη ενσάρκωση της βούλησης του έθνους σε έναν άνδρα φύλαρχο διατυπώθηκαν απο τους ναζιστές και τους φασίστες. Είμαι σίγουρη ότι ο Τόλκιν είχε αντίρρηση για τον Χίτλερ μόνο στη βάση της ταπεινής του καταγωγής. Αν ο Χίτλερ ήταν απο ευγενή γενιά και απο αδιασπαστη αρρενογονία απόγονος μιας ευγενούς οικογένειας, ο Τόλκιν πιστεύω ότι θα ήταν από τους πιό ένθερμους υπερασπιστές του.

Απο εκεί και πέρα δεν με ξενίζουν οι παρακάτω (αηδιαστικές, κατά τη γνώμη μου) ρήσεις του καθηγητή:

(The Lord of the Rings is a story) “cast in terms of a good side, and a bad side, beauty against ruthless ugliness, tyranny against kingship, moderated freedom with consent against compulsion that has long lost any object save mere power, and so on.”

Δηλαδή, ο καθηγητής λέει πως ότι δεν είναι βασιλεία είναι τυρρανία. Μου επιτρέπετε να ξεράσω; Και αυτά τα περί "περιορισμένης ελευθερίας με συναίνεση" έναντίον των "ψυχαναγκασμών που δεν έχουν άλλο σκοπό εκτός από τη δύναμη" γιατί μου θυμίζουν τόσο συνταγματάρχες ("ασθενήν έχομεν, εις γύψον τον εβάλαμεν") και καθεστώς Μπους;

"I am not a `democrat' only because `humility' and equality are spiritual principles corrupted by the attempt to mechanize and formalize them, with the result that we get not universal smallness and humility, but universal greatness and pride, till some Orc gets hold of a ring of power--and then we get and are getting slavery"

Αηδία. Μόνο αηδία, οργή και αγανάκτηση μου προκαλεί αυτή η φράση. Δηλαδή το να θες να πετύχεις ισότητα, φέρνει δουλεία και τυρρανία. Μπράβο, ρε καθηκητή (δεν είναι ορθογραφικό)! Μπράβο!
Η Τυρρανία δεν έρχεται επειδή κάποιοι θέλουν να επιβάλλουν "ισότητα". Η Τυρρανία έρχεται όταν κάτι αετονύχηδες "Γκάνταλφ" και "Άραγκορν" επιθυμούν να "αναγεννήσουν" και να κυβερνήσουν ένα έθνος άθελά του. Ο Χίτλερ και ο Γκαίμπελς δεν ήταν όρκς, "Άραγκορν" και "Γκάνταλφ" ήταν.
Γραμμή σου, Τόλκιν! (με γαλλική προφορά, παρακαλώ)

"My political opinions lean more and more to Anarchy (philosophically understood, meaning abolition of control not whiskered men with bombs) - or to `unconstitutional' Monarchy. I would arrest anybody who uses the word state (in any sense other than the inanimate realm of England and its inhabitants, a thing that has neither power, rights nor mind); and after a chance of recantation, execute them if they remained obstinate!"

Θαυμάστε! Θαυμάστε πολιτική σκέψη, ανεκτικότητα, ηπιότητα, μειλιχιότητα! Είναι εναντίον του "κράτους", αλλά μπερδέυει το "κράτος" με το έθνος! Ταυτίζει την αναρχία με την "ελέω θεού μοναρχία" (ξέρετε, "L'etat c'est moi", "Γιατί δεν τρώνε παντεσπάνι"). Και αυτή η επιθυμία του για εκτελέσεις;

Παίρνω πίσω ότι έλεγα για "αγαθό και καλό" άνθρωπο.

Συγγνώμη για την παραφορά, αλλά εγώ προσωπικά δεν αντέχω... Και το ότι έχω και ενοχές ότι ήμουν φάν ενός φασίστα και μαλάκα για δέκα χρόνια δεν βοηθά σε τίποτε.

(Στο μέλλον θα έχω κι άλλα...)